
Jak brzmi opowieść?
We wrześniu 1766 roku Casanova uciekał z Warszawy po awanturze, a we Wrocławiu miał spotkać swojego rodaka, Francesco Bastianiego, kanonika katedry z Ostrowa Tumskiego. Bastiani żył na wysokiej stopie: wspaniały dom z biblioteką, kochanka z dziećmi, przyjęcia dla wpływowych mieszczan. Na jednym z nich Casanova zainteresował się guwernantką dzieci, mademoiselle Maton, rzekomo niewinną. Rano 4 października wyruszył z nią do Drezna.
W drodze i w Dreźnie okazało się, że dziewczyna jest daleko bardziej doświadczona, niż się wydawało. Miała żądać drogich prezentów i spotykać się z innymi mężczyznami. Skończyło się tym, że Casanova obudził się sam, z rachunkami i brakującymi rzeczami, a według tej wersji także z chorobą. Wrocławianie mieli potem opowiadać o tym jako o dowodzie, że ich dziewczęta radzą sobie z każdym zalotnikiem.
Skąd ta opowieść? Pamiętnik jako źródło i jako pułapka
Casanova pisał pamiętniki („Historia mego życia”) z myślą o czytelnikach i własnym wizerunku, więc nawet dobrze znane epizody trzeba czytać ostrożnie: autor lubił dramatyzować, a imiona bywały zmieniane. Tym bardziej wrocławska wersja, rozbudowana w opracowaniach popularnych o szczegóły, których pamiętnik nie zawiera, jest bardziej legendą miejską niż źródłem historycznym.
Pod względem kulturowym to typowa „opowieść o przechytrzonym uwodzicielu”: słynny obcy z wielkiego świata zostaje pokonany przez lokalnych bohaterów. Taki motyw wzmacnia miejską dumę i humor, a jednocześnie pokazuje obyczajową rzeczywistość XVIII wieku, w której Kościół i libertynizm potrafiły współistnieć.
Co jest prawdą, a co tradycją?
- Casanova (1725–1798) rzeczywiście odwiedził Wrocław w 1766 roku; opisuje to w pamiętnikach.
- Francesco Bastiani występuje w opracowaniach jako wenecki duchowny i kanonik wrocławskiej katedry. Szczegóły jego życia prywatnego pochodzą głównie z relacji Casanovy.
- Mademoiselle Maton, kradzież i choroba to wątki, które znamy wyłącznie z pamiętnika i późniejszych opracowań. Nie potwierdzono ich niezależnie.
- Dokładne daty (trzy dni pobytu, wyjazd 4 października) podajemy za opracowaniami, bez weryfikacji w źródle.
Gdzie dziś zobaczyć?
Na Ostrowie Tumskim i ulicy Katedralnej, wśród domów kanonickich wokół archikatedry. Dom Bastianiego nie jest dziś oznaczony. Ostrów Tumski jest ogólnodostępny, a gazowe latarnie najlepiej oglądać wieczorem.
- Archikatedra: Godziny i cennik katedry.
Ciekawostki
- Pamiętniki Casanovy liczą kilkanaście tomów i są ważnym źródłem obyczajowym XVIII wieku.
- Ostrów Tumski w XVIII wieku był dzielnicą duchownych: kanoników, prałatów i ich rezydencji.
Mapa: gdzie to jest
Otwórz w Mapach Google / wyznacz trasę
Najczęstsze pytania
Czy Casanova naprawdę był we Wrocławiu?
Tak, w 1766 roku w drodze do Drezna; opisuje to w pamiętnikach.
Czy opowieść o guwernantce jest prawdziwa?
Nie została potwierdzona poza relacją samego Casanovy i późniejszymi opracowaniami.
Gdzie mieszkał Bastiani?
Na Ostrowie Tumskim; dokładny dom nie jest dziś oznaczony.
Zobacz też
Źródła
- Giacomo Casanova, „Historia mego życia” (relacja własna; nie weryfikowano szczegółów).
Autor: Łukasz Toczyński (mgr kulturoznawstwa). Ostatnia weryfikacja merytoryczna: 2026-11-03.